Hung Gar Kung Fu
Potęga południowej pięści.

Tekst: Tomasz Grzegorz Smoliński, Foto: Rafał Krukowski

AMERYKAŃSKO - POLSKI MAGAZYN KARIERA, nr 5/6 (67), MAJ/CZERWIEC 1995


Na samym wstępie warto przede wszystkim wyjaśnić, czym jest Kung Fu samo w sobie. W skrócie można powiedzieć, że pod pojęciem tym kryje się całokształt chińskiej sztuki wojennej, która powstawała i rozwijała się na przestrzeni wielu wieków. Jest najstarszą i najbardziej złożoną ze wszystkich wschodnich sztuk walki. Nie skądinąd, a właśnie z Kung Fu wywodzą się bezpośrednio lub pośrednio wszystkie inne dalekowschodnie systemy walki samo obronnej takie jak: Karate, Judo, Jujitsu, Aikido, Kendo, Sumo, Tae Kwon Do, Viet Vo Dao i wiele innych. Jeśli chodzi o samą nazwę Kung Fu, to warto wyjaśnić pewne z tym związane, już jakiś czas temu powstałe nieporozumienie. Określenie to w języku chińskim znaczy tyle co "robić cos doskonale" i wcale nie musi odnosić się to do sztuki walki. Równie dobrze, w ten sam sposób, ktoś może określać parzenie herbaty, czy wyrób ceramiki artystycznej, lecz z tego powodu, że staro chińscy mistrzowie w ten sposób wyrażali się o swoich szkołach (dodając to określenie po nazwie uprawianego przez siebie systemu np. Choy Lee Fut Kung Fu), podkreślając tym samym swój kunszt i zaangażowanie, pomimo istniejącej bardziej poprawnej nazwy - Wu Shu ("sztuka wojenna"), przyjęło się używać tej pierwszej.

Bardzo istotnym wyróżnikiem Kung Fu spośród wszystkich innych systemów walki, jest to, że jest to sztuka całościowa. Znaczy to, że ten sam człowiek, zagłębiając się w arkana treningu, uprawia walkę zarówno wręcz, jak i też przy pomocy różnego rodzaju broni. Do połowy XX wieku, Kung Fu pozbawione było jakichkolwiek nurtów sportowych. Wszelkie nauczanie do tego okresu oparte było na czysto prastarych przekazach i nawiązywało do chińskiej tradycji wojennej. W dniu dzisiejszym, ludzie uprawiający Kung Fu, równolegle ćwiczą odmiany tradycyjne jak i też sportowe, co wspaniale się uzupełnia.

Kung Fu, w przeciwieństwie do większości innych sztuk walki, nie jest tak bardzo spójne. Należy pamiętać, że powstało w bardzo dużym kraju, a jego ewolucja trwała co najmniej 6 tysięcy lat. Mamy tu do czynienia z niezmierną różnorodnością broni, technik czy samych systemów. Głównym podziałem w Kung Fu jest podział na style północne i południowe, gdzie umowną granicą oddzielającą oba te obszary jest rzeka Huang Ho. Nie jest to co prawda w tej chwili podział bardzo sztywny, a to ze względu na łatwość podróży w naszych czasach, niemniej jednak północ i południe mają wiele cech różniących je od siebie. Szkoły północne określane mianem Chang Chuan ("długa pięść"), zawierają elementy bardziej finezyjne i efektowne w przeciwieństwie do systemów południowych, przy uprawianiu których liczył się tylko efekt walki, bez względu na jej piękno. Sytuacja polityczna panująca na południu Chin, nie pozwalała studentom miejscowych szkół określanych nazwą Nań Chuan ("południowa pięść") na tak dużą ilość wysokich, efektownych kopnięć i wyskoków oraz na rozmyślanie nad urokiem samej walki, gdy wciąż byli do niej zmuszani i nie mogli odnieść klęski. Następnym podziałem jest segregacja systemów Kung Fu na style wewnętrzne (Nei Jia) i zewnętrzne (Wai Jia). Szkoły preferujące systemy Nei Jia, stawiały przede wszystkim na czynnik wewnętrzny, spontaniczność, w pewnym sensie przewagę ducha nad ciałem, podczas gdy style Wai Jia były zainteresowane bardzo intensywnymi metodami treningowymi, ćwiczeniami siłowymi, bardzo ofensywną walką itd. Te pierwsze systemy skupione głównie w okolicach oddziaływań klasztoru Wudang (Tai Chi Chuan, Hsing - i, Bagua Zhang) stanowiły niejako opozycję do starszego, "twardego" klasztoru Shaolin. Różnice te wynikały nie tylko ze sposobów uprawiania Kung Fu, ale przede wszystkim ze względów wyznaniowych, i tu napotykamy kolejny podział na szkoły taoistyczne i buddyjskie. Bez względu jednak na wszelkiego rodzaju odmienności, w szkołach Kung Fu panowała bardzo jednolita struktura hierarchiczna, oparta na zasadach funkcjonowania rodziny. Mistrz występował w roli ojca, a uczniowie w zależności od stopnia zaawansowania byli młodszymi lub starszymi braćmi.

Jednym z systemów Kung Fu, które wywarły największy wpływ na rozwój tej pięknej sztuki walki jest południowy styl Hung Gar Kuen ("Pięść Rodziny Hung") zwany również Fu Hok Kuen ("Pięść Tygrysa i Żurawia"). Pomimo, iż Hung Gar należy do szkół południa, gdzie rozwijały się głównie systemy Wai Jia, to jest to jednak styl wewnętrzny, o czym niewtajemniczeni nie wiedzą. Faktycznie, kładzie się w nim duży nacisk na szybki i skuteczny wynik walki oraz na bardzo intensywny trening siłowo-wytrzymałościowy, lecz jest to niejako w pewnym stopniu dopiero grunt, na którym właściwy styl zapuści korzenie trochę później.

Twórca systemu Hung Gar był spadkobiercą wspaniałych tradycji legendarnej świątyni Shaolin. W XVII wieku ówcześnie panujący władca Chin wywodzący się z mandżurskiej dynastii Quing, oskarżył Shaolin o spisek i popieranie ruchu działającego na rzecz przywrócenia dawnej dynastii Ming, Karą za popieranie prawowitego władcy i spadkobiercy, było całkowite zniszczenie klasztoru i rzeź mnichów. Z owego pogromu ocalało jedynie pięciu zakonników, którzy w późniejszym okresie stali się twórcami pięciu najbardziej znanych systemów południowych: Hung Gar, Liu Gar, Li Gar, Mo Gar, Chów Gar. Ojcem tego pierwszego był najlepszy z uczniów przeora klasztoru Shaolin Jee Shin'a -Hung Hay Kwun.

W czasie swoich wędrówek po Chinach, mistrz Hung poznał i poślubił Fong Wing Chun, która była spadkobierczynią systemu Białego Żurawia. W wyniku połączenia technik tygrysa, które preferował Hung z technikami żurawia, z którymi do czynienia miała Fong, powstał zarys stylu, który ówcześnie nosił nazwę Fu Hok Pai. Oba te wyżej wymienione zwierzęta po dziś dzień stanowią podstawę Hung Gar. Dwubiegunowość systemu łączącego w sobie tak odległe od siebie zasady wykonywania technik wzorowanych na zachowaniu tych zwierząt, harmonizuje z filozoficznym widzeniem świata, jako wyniku współdziałania dwóch pierwiastków -Ying i Yang, męskiego i żeńskiego. Tygrys, którego domeną jest odwaga i pewność siebie, bardzo agresywnie atakuje przeciwnika praktycznie w ogóle nie myśląc o obronie. Pozycje charakteryzujące techniki tego zwierzęcia są głębokie i bardzo stabilne, a same uderzenia niezmierne silne. Żuraw natomiast jest świadomy swoich słabości i wie, że nie może w walce poczynać sobie tak jak tygrys. Większy nacisk kładzie na szybkość, zwinność, przebiegłość i niezrównanie dokładnie wyliczony atak. Pozycje są troszeczkę wyższe, natomiast uderzenia, pomimo teoretycznie mniejszej siły fizycznej, są równie skuteczne jak tygrysie.

Spośród wszystkich spadkobierców systemu Hung'a, najbardziej zdolnym adeptem był syn jednego ze sławnych Tygrysów Kantonu - Wong Fei Hung. To właśnie on nadał stylowi Hung Gar ostateczny kształt, który przetrwał do dziś. Usystematyzował materiał szkoleniowy, opracował ostatecznie podstawowe formy, a przede wszystkim rozszerzył system o trzy nowe zbiory technik zwierzęcych. Lampart symbolizujący pierwszą grupę jest zwierzęciem trochę mniejszym od tygrysa i dzięki temu potrafi wykorzystywać sytuacje, w których "pazur tygrysa" jest zbyt duży, aby się przedostać do strefy obronnej przeciwnika. Lampart jest również bardzo szybki i zwinny, co bynajmniej w walce mu nie przeszkadza. Kolejnym zwierzęciem wprowadzonym przez Wong Fei Hung'a był wąż, który wykorzystuje swą błyskawiczną zdolność reakcji oraz atak w przeróżnych płaszczyznach, w niespodziewanych miejscach i momentach. Smok, którego techniki stanowi trzecia nowowprowadzona grupa, walczy bardzo skutecznie, nadając swym uderzeniom i kopnięciom podwójnego impetu i siły poprzez wykonywanie obrotów całym swym ciałem, nie zapominając przy tym o wykorzystywaniu swego długiego ogona. W systemie Hung Gar jest jeszcze kilka innych charakterystyk opisujących ten styl oraz sposób walki i zachowań. Można wspomnieć tu o teorii pięciu żywiołów czy o zasadzie czterech emocji, lecz jest zbyt obszerny temat, by w tej chwili się nad nim rozwodzić.

Wong Fei Hung miał wielu ambitnych i zdolnych uczniów, lecz najwięcej dla dalszego rozwoju systemu zrobiło dwóch z nich. Byli to Lam Sai Wing i Tang Fung. Ten pierwszy zwany również był "wielkim, łysym rzeźnikiem" (z racji swego wyglądu i wykonywanego zawodu) i to właśnie on przeszedł do historii jako twórca najwcześniejszych publikacji, które były rzeczywistą rejestracją systemu, technik i ich zastosowania. Poza tym jemu zawdzięczamy bardzo znaczące unowocześnienie Hung Gar'u. Nie odchodząc zbytnio od pierwowzorów Lam Sai Wing tchnął w system świeże życie tworząc bojowe wersje starszych form oraz wprowadzając całkiem nowe. Tang Fung byt z kolei ortodoksem. Przekazywał styl dokładnie w taki sam sposób, jak sam został nauczony, przykładając przeogromną wagę do wykonywania w poprawny sposób czysto tradycyjnych form i technik.

System Hung Gar został stworzony przez człowieka, który przez całe życie walczył z dynastią mandżurską. To dało wymiar historyczno-społeczny temu stylowi. Adepci Hung Gar na zawsze zasłynęli jako nieprzejednani zwolennicy dynastii Ming, a nawet w podstawowych gestach pozostała symbolika ich oporu. Przykładowo "blok jednego palca" jest przesłaniem o następującej treści: "Jeżeli wszyscy ludzie popierający dynastię Ming podnieśliby tylko jeden palec, to zdołalibyśmy bez trudu obalić dynastię mandżurską".

Już bardziej nam współczesnym kontynuatorem szkoły nauczanej przez mistrza Tang Fung'a był Chow Wing Tak, a spadkobiercą linii przekazu mistrza Lam Sai Wing'a jest Chiu Wai, który aktualnie uznawany jest za największy żyjący autorytet Hung Gar'u. Pod okiem obu tych mistrzów doskonalił swe umiejętności kolejny niezrównany profesor chińskich sztuk walki - Lam Chuen Ping, który obecnie mieszka w Barcelonie, gdzie znajduje się prowadzony przez niego jeden z największych na świecie instytutów szkoleniowych Kung Fu / Wu Shu.

Mistrz Lam Chuen Ping jest największym krzewicielem systemu Hung Gar oraz innych stylów Kung Fu na naszym kontynencie. To właśnie w dużej mierze jemu zawdzięczamy powstawanie szkól i ośrodków zajmujących się nauczaniem tej sztuki walki w naszym kraju. Przykładem tego może być szkoła Fu Hok Kuen, która prowadzona jest przez bezpośredniego ucznia mistrza Lam'a - Jacka Świątkowskiego. Gimnazjum to pomimo że główną siedzibę ma w Warszawie, funkcjonuje z powodzeniem w innych miastach Polski takich jak Płock, Tczew czy Chełmno. Sifu Świątkowski jest jednym z największych autorytetów systemu Hung Gar w Europie, a dzięki jego stałym wyjazdom do instytutu mistrza Lam'a w Barcelonie w celu dalszego doskonalenia swych umiejętności w stylu Hung Gar jak i też wielu innych systemach, szkoły przez niego prowadzone należą do najbardziej wiarygodnych na całym świecie. Uczniowie w sekcjach prowadzonych przez niego osobiście jak i też przez specjalnie do tego przygotowanych, najbardziej zaawansowanych adeptów, członków kadry narodowej, mogą zgłębiać arkana systemu Hung Gar zarówno od strony czysto tradycyjnej jak i też sportowej. Tok nauczania stopniowo wprowadza trenującego w kolejne tajniki stylu nie zmniejszając wagi uprzedniego przygotowania go do tego poprzez trening fizyczny i emocjonalny. Uczniowie na zajęciach poprawiają swą kondycję i umiejętności dzięki specjalnemu treningowi siłowo - sprawnościowemu, dzięki któremu zaczynają rozumieć podstawy funkcjonowania sztuk walki. Na początku duży nacisk kładzie się również na akrobatykę i trening ogólnorozwojowy, co biorąc pod uwagę niezmiernie słabą postawę wydolnościową współczesnego młodego pokolenia, jest bardzo istotne. Równolegle adepci szkoły Fu Hok Kuen uczą się technik bezpośrednio związanych z systemem Hung Gar. Wprowadzani są w zagadnienia walki i samoobrony lecz bez zbędnego pobudzania w nich agresji i chęci ataku. Wręcz przeciwnie, należy pamiętać, że system Hung Gar jest stylem wewnętrznym, a więc bardzo duży nacisk kładzie na spokój i opanowanie, cechy, które w szkole Fu Hok Kuen jako uczelni czystej tradycyjnie i przekazującej system bezpośrednio od największych chińskich mistrzów nie zostały zapomniane; Na specjalne zaproszenia Sifu Świątkowskiego do Polski przyjeżdżają uznawane na całym świecie autorytety sztuk walki, dzięki czemu uczniowie szkoły Fu Hok Kuen mają możliwość zapoznania się z tymi osobistościami i pobierania nauk bezpośrednio od nich. Przykładowo niedawnym gościem był mistrz z barcelońskiego instytutu - Carlos Moreira, który zaznajomił uczniów Fu Hok Kuen z uprawianym przez siebie między innymi systemami, stylem Choy Lee Fut Kung Fu na zorganizowanym przez mistrza Świątkowskiego seminarium szkoleniowym. Szkoła Fu Hok Kuen utrzymuje kontakt z wieloma funkcjonującymi w różnych zakamarkach świata gimnazjami i stowarzyszeniami wschodnich sztuk walki, dzięki czemu poza organizowanymi rokrocznie w pięknych zakątkach Polski obozami treningowymi, najlepsi uczniowie mają możliwość kształcenia swych umiejętności także za granicą. Pomimo, że szkoła Fu Hok Kuen nastawiona jest na pielęgnowanie starych ideałów i tradycji Hung Gar, bardziej zaawansowani uczniowie biorą udział w sportowej odmianie Kung Fu, startując na różnego rodzaju imprezach, turniejach i mistrzostwach zarówno w Polsce jak i też w innych krajach, odnosząc na nich znaczące sukcesy.